Geirfa
Termau allweddol wedi'u diffinio mewn iaith blaen, pob un yn pwyntio at y pwnc sy'n berchen arno.
Diffiniadau A–Z o dermau allweddol (wedi'u trefnu yn ôl y term Saesneg), pob un yn cyfeirio at ei brif bwnc. Fformat: Term Saesneg (Cymraeg) — diffiniad. — Gweler Pwnc N.N — Teitl. Mae enwau priod a byrfoddau Saesneg yn aros fel y'u hysgrifennwyd. Gweler locales/cy-ar/terminoleg/index.md am y dewisiadau geiriau. Drafft yw'r cyfieithiad hwn, sy'n aros am adolygiad gan siaradwr Cymraeg rhugl.
A
Agile Manifesto (Maniffesto Ystwyth) — Datganiad 2001 o bedwar gwerth a deuddeg egwyddor ar gyfer datblygu meddalwedd, a ddarllenir yma fel galwad am gyfranogiad parhaus gan randdeiliaid, gwelliant a chyflawni. — Gweler Pwnc 2.1 — Maniffesto ac Egwyddorion Ystwyth.
AI agent (asiant AI) — System AI sy'n gweithredu drwy offer yn hytrach na dim ond ateb cwestiynau, ac sydd felly angen cwmpas, breintiau lleiaf, pyrth cymeradwyo, llwybr archwilio a switsh atal brys. — Gweler Pwnc 5.5 — AI Asiantaidd a Goruchwyliaeth Ddynol.
AI governance (llywodraethu AI) — Y perchnogion, y rheolau, yr asesiadau risg, y profion a'r cofnodion sy'n gwneud defnydd o AI yn atebol. — Gweler Pwnc 5.6 — Llywodraethu, Risg a Chydymffurfio AI.
AIOps — Defnyddio dysgu peirianyddol ar ddata gweithredol i leihau sŵn rhybuddion, canfod anghysondebau ac awgrymu achosion. — Gweler Pwnc 5.2 — AIOps.
Alarm fatigue (blinder rhybuddion) — Mynd yn ddideimlad i rybuddion sy'n rhy niferus neu'n rhy aml yn anghywir, fel bod rhybuddion go iawn yn cael eu methu. — Gweler Pwnc 3.10 — Monitro a Rheoli Hysbysiadau.
Alert (rhybudd) — Hysbysiad bod hysbysiad (event) angen sylw dynol nawr. — Gweler Pwnc 3.10 — Monitro a Rheoli Hysbysiadau.
Asset (ased) — Rhywbeth o werth y mae sefydliad yn ei berchen neu'n ei reoli, gan gynnwys caledwedd, meddalwedd, gwasanaethau cwmwl a data. — Gweler Pwnc 4.1 — Rheoli Asedau.
Audit trail (llwybr archwilio) — Cofnod o'r hyn a ddigwyddodd, gan bwy a phryd, wedi'i gadw lle na all y rhai dan sylw ei newid. — Gweler Pwnc 8.1 — Llywodraethu, Risg a Chydymffurfio.
Automation (awtomeiddio) — Defnyddio technoleg i gyflawni tasgau gyda llai o ymyrraeth ddynol. — Gweler Pwnc 6.1 — Strategaeth Awtomeiddio.
Availability (argaeledd) — Gallu gwasanaeth i gyflawni ei swyddogaeth gytunedig pan fo'i angen. — Gweler Pwnc 3.11 — Argaeledd, Capasiti a Pherfformiad.
B
Backlog (ôl-groniad) — Rhestr drefnedig o waith neu syniadau gwella, pob un â pherchennog a statws. — Gweler Pwnc 3.15 — Gwelliant Parhaus.
Business continuity (parhad busnes) — Cadw swyddogaethau hanfodol i redeg, neu eu hadfer yn gyflym, yn ystod ac ar ôl tarfu difrifol. — Gweler Pwnc 3.12 — Rheoli Parhad Gwasanaeth.
Business impact analysis (dadansoddi effaith busnes) — Astudio'r hyn sy'n digwydd i'r sefydliad os yw gwasanaeth ar gael am gyfnod penodol. — Gweler Pwnc 3.12 — Rheoli Parhad Gwasanaeth.
C
Capacity (capasiti) — Y trwygyrch mwyaf y gall gwasanaeth ei ddarparu. — Gweler Pwnc 3.11 — Argaeledd, Capasiti a Pherfformiad.
Change enablement (galluogi newid) — Ymarfer ITIL 4 ar gyfer gwneud newidiadau i wasanaethau'n ddiogel ac yn gyflym drwy asesu risg a phennu awdurdod yn ôl y risg. — Gweler Pwnc 3.4 — Galluogi Newid.
Change failure rate (cyfradd methu newid) — Cyfran y newidiadau sy'n arwain at ddigwyddiad neu sydd angen eu hatgyweirio, un o bedwar mesur cyflawni DORA. — Gweler Pwnc 2.2 — Cyflawni Parhaus.
Chaos engineering (peirianneg anhrefn) — Cyflwyno methiannau'n fwriadol ac mewn modd rheoledig i ddarganfod gwendidau cyn i ddigwyddiad go iawn wneud hynny. — Gweler Pwnc 3.12 — Rheoli Parhad Gwasanaeth.
CMDB — Cronfa ddata rheoli cyfluniad: storfa o eitemau cyfluniad, eu priodoleddau a'u perthnasoedd. — Gweler Pwnc 4.4 — Rheoli Cyfluniad.
Configuration item (eitem gyfluniad) — Unrhyw gydran y mae angen ei rheoli er mwyn darparu gwasanaeth. — Gweler Pwnc 4.4 — Rheoli Cyfluniad.
Continual improvement (gwelliant parhaus) — Cylchred ailadroddus o ddewis newid bach, ei dreialu, gwirio'r canlyniad, a'i gadw neu ei ddadwneud. — Gweler Pwnc 3.15 — Gwelliant Parhaus.
Continuous delivery (cyflawni parhaus) — Cadw meddalwedd bob amser yn barod i'w ryddhau drwy adeiladu, profi a defnyddio awtomataidd, a chyflwyno newidiadau bach i wasanaethau byw yn aml. — Gweler Pwnc 2.2 — Cyflawni Parhaus.
D
Data governance (llywodraethu data) — Rheoli data fel ased, gyda pherchnogion, diffiniadau, gwiriadau ansawdd a rheolau ar gyfer mynediad a chadw. — Gweler Pwnc 7.2 — Sylfeini a Llywodraethu Data.
Data lineage (llinach data) — Cofnod o ble y daw data a'r hyn a ddigwyddodd iddo ar ei ffordd i adroddiad neu fodel. — Gweler Pwnc 7.2 — Sylfeini a Llywodraethu Data.
DevOps — Set o arferion diwylliannol, ymarferion ac offer sy'n dod â datblygu a gweithrediadau ynghyd i newid gwasanaethau byw yn gyflym a'u rhedeg yn ddibynadwy. — Gweler Pwnc 2.5 — DevOps.
DORA metrics (mesurau DORA) — Pedwar mesur cyflawni o raglen ymchwil DORA: amlder defnyddio, amser arweiniol newidiadau, cyfradd methu newid ac amser i adfer gwasanaeth. Defnyddiwch hwy fel cwestiynau, nid sgorau. — Gweler Pwnc 2.2 — Cyflawni Parhaus.
E
Enterprise service management (rheoli gwasanaethau menter) — Cymhwyso ymarferion ac offer rheoli gwasanaethau i swyddogaethau y tu hwnt i TG, megis adnoddau dynol, cyfleusterau a'r gyfraith. — Gweler Pwnc 1.9 — Rheoli Gwasanaethau Menter.
Error budget (cyllideb gwallau) — Faint o annibynadwyedd a ganiateir gan nod lefel gwasanaeth, i'w wario ar newid a risg. — Gweler Pwnc 2.6 — Peirianneg Dibynadwyedd Safleoedd.
Event (hysbysiad (event)) — Newid cyflwr sydd â phwysigrwydd i reoli gwasanaethau. — Gweler Pwnc 3.10 — Monitro a Rheoli Hysbysiadau.
Experience level agreement (XLA) (cytundeb lefel profiad (XLA)) — Cytundeb sy'n gosod targedau ar gyfer sut mae defnyddwyr yn profi gwasanaeth, yn ychwanegol at dargedau technegol. — Gweler Pwnc 3.7 — Rheoli Lefelau Gwasanaeth.
F
Feature flag (baner nodwedd) — Switsh sy'n troi nodwedd ymlaen neu i ffwrdd wrth redeg heb ddefnyddio newydd, a elwir hefyd yn doglen nodwedd. — Gweler Pwnc 3.5 — Rheoli Rhyddhau a Defnyddio.
FinOps — Ymarfer sy'n dod ag atebolrwydd ariannol i wariant cwmwl drwy ddod â pherchnogion peirianneg, cyllid a chynnyrch i'r un sgwrs. — Gweler Pwnc 4.5 — Rheolaeth Ariannol a FinOps.
Flow (llif) — Pa mor llyfn y mae gwaith yn symud o gais i gwblhau. — Gweler Pwnc 2.3 — Llif a Kanban.
Four dimensions (pedwar dimensiwn) — Safbwynt ITIL 4 fod angen ar bob gwasanaeth sefydliadau a phobl, gwybodaeth a thechnoleg, partneriaid a chyflenwyr, a ffrydiau gwerth a phrosesau. — Gweler Pwnc 1.6 — Pedair Dimensiwn Rheoli Gwasanaethau.
G
Generative AI (AI cynhyrchiol) — Systemau AI sy'n cynhyrchu cynnwys newydd, megis testun a chod, o anogwr. — Gweler Pwnc 5.4 — AI Cynhyrchiol ar gyfer Digwyddiadau, Gwybodaeth a Newidiadau.
GitOps — Dull sy'n defnyddio storfa god fel yr unig ffynhonnell gwirionedd ar gyfer y cyflwr dymunol, gydag asiant awtomataidd yn cadw'r system fyw yn gyson ag ef. — Gweler Pwnc 6.3 — Seilwaith fel Cod a GitOps.
Goodhart's law (cyfraith Goodhart) — Pan fydd mesur yn dod yn darged, mae'n peidio â bod yn fesur da. — Gweler Pwnc 7.3 — Mesur ac Adrodd.
Guardrail (canllaw diogelu) — Ffin sydd wedi'i hadeiladu i mewn i offeryn sy'n cadw gwaith yn ddiogel heb ei atal, yn wahanol i borth sy'n aros am gymeradwyaeth. — Gweler Pwnc 8.1 — Llywodraethu, Risg a Chydymffurfio.
H
Hallucination (rhithweledigaeth) — Allbwn AI sy'n rhugl ond heb sail neu'n anghywir. — Gweler Pwnc 5.1 — AI mewn Rheoli Gwasanaethau.
Human in the loop (person yn y ddolen) — Adolygiad neu gymeradwyaeth gan berson cyn i allbwn neu weithred AI ddod i rym. — Gweler Pwnc 5.5 — AI Asiantaidd a Goruchwyliaeth Ddynol.
I
Incident (digwyddiad) — Tarfu na chynlluniwyd arno ar wasanaeth, neu ostyngiad yn ei ansawdd. — Gweler Pwnc 3.2 — Rheoli Digwyddiadau.
Infrastructure as code (seilwaith fel cod) — Diffinio seilwaith mewn ffeiliau testun a adolygwyd, a'u cymhwyso gan offer. — Gweler Pwnc 6.3 — Seilwaith fel Cod a GitOps.
ISO/IEC 20000 — Y safon ryngwladol ar gyfer systemau rheoli gwasanaethau, y gall sefydliad gael ei archwilio a'i ardystio yn ei herbyn. — Gweler Pwnc 1.8 — Fframweithiau a Safonau Rheoli Gwasanaethau.
ITIL — Canllawiau ar gyfer rheoli gwasanaethau TG, sy'n eiddo i PeopleCert, gydag ymarferion, model gwerth a chynllun ardystio ar gyfer unigolion. — Gweler Pwnc 1.2 — ITIL.
ITIL 5 — Pumed argraffiad ITIL, a lansiwyd gan PeopleCert yn 2026 ac a ddisgrifir gan ei berchennog fel rheoli cynnyrch a gwasanaethau digidol, gan gynnwys effaith AI a thechnolegau newydd. — Gweler Pwnc 1.3 — ITIL 5.
K
Kaizen — Newid er gwell: gwelliant parhaus drwy newidiadau bach gan y bobl sy'n gwneud y gwaith. — Gweler Pwnc 2.4 — Main a Kaizen.
Kanban — Dull o ddelweddu gwaith, cyfyngu gwaith ar y gweill a rheoli llif. — Gweler Pwnc 2.3 — Llif a Kanban.
Knowledge-Centered Service (KCS) (Gwasanaeth sy'n Canolbwyntio ar Wybodaeth Arbenigol (KCS)) — Dull o ddal a gwella gwybodaeth arbenigol fel sgil-gynnyrch datrys problemau. — Gweler Pwnc 3.9 — Rheoli Gwybodaeth.
Known error (gwall hysbys) — Problem sydd wedi'i dadansoddi ond heb ei datrys, fel arfer gydag ateb dros dro wedi'i ddogfennu. — Gweler Pwnc 3.3 — Rheoli Problemau.
L
Lead time (amser arweiniol) — Yr amser sy'n mynd heibio rhwng cais a chyflawni, fel y mae'r cwsmer yn ei brofi. — Gweler Pwnc 7.6 — Dadansoddeg Prosesau a Ffrydiau Gwerth.
Lean — Ffordd o feddwl am waith sy'n dileu gwastraff ac yn canolbwyntio ar y gwerth y mae'r cwsmer yn ei gael. — Gweler Pwnc 2.4 — Main a Kaizen.
M
Maturity model (model aeddfedrwydd) — Tabl o gamau, yma Cychwyn, Datblygu, Safoni, Rheoli a Chydlynu, a ddefnyddir fel cymorth hunanasesu. — Gweler Pwnc 1.8 — Fframweithiau a Safonau Rheoli Gwasanaethau.
O
Observability (arsylwadwyedd) — Y gallu i ofyn cwestiynau newydd am system sy'n rhedeg a chael atebion o'r data y mae'n ei allyrru. — Gweler Pwnc 7.4 — Arsylwadwyedd a Thelemetreg.
Operational level agreement (OLA) (cytundeb lefel gweithredol (OLA)) — Cytundeb rhwng timau mewnol sy'n cefnogi cytundeb lefel gwasanaeth. — Gweler Pwnc 3.7 — Rheoli Lefelau Gwasanaeth.
Orchestration (cydlynu) — Cydlynu llawer o dasgau awtomataidd ar draws offer fel un broses. — Gweler Pwnc 6.2 — Awtomeiddio a Chydlynu Llif Gwaith.
P
Peer review (adolygiad gan gymheiriaid) — Adolygiad o newid gan berson cymwys arall cyn iddo gael ei weithredu. — Gweler Pwnc 3.4 — Galluogi Newid.
Postmortem (ôl-drafodaeth) — Adolygiad ysgrifenedig ar ôl digwyddiad sylweddol sy'n canolbwyntio ar y system ac yn olrhain camau gweithredu. — Gweler Pwnc 3.3 — Rheoli Problemau.
Practice (ymarfer) — Set o adnoddau sefydliadol a gynlluniwyd i gyflawni gwaith neu gyrraedd amcan, sef y ffordd y mae ITIL 4 yn defnyddio'r gair. — Gweler Pwnc 1.4 — System Gwerth Gwasanaeth.
Problem (problem) — Achos, neu achos posibl, un digwyddiad neu fwy. — Gweler Pwnc 3.3 — Rheoli Problemau.
Product owner (perchennog cynnyrch) — Y person sy'n gyfrifol am wneud y mwyaf o werth cynnyrch a rheoli ei ôl-groniad. — Gweler Pwnc 2.8 — Perchnogaeth Cynnyrch a Gwasanaeth.
Prompt (anogwr) — Y testun a'r deunydd a roddir i fodel AI i gael ymateb. — Gweler Pwnc 5.7 — Sgiliau ac Anogwyr AI.
Prompt injection (chwistrellu anogwr) — Cyfarwyddiadau maleisus sydd wedi'u cuddio mewn cynnwys y mae model AI yn ei ddarllen, mewn ymgais i newid ei ymddygiad. — Gweler Pwnc 5.5 — AI Asiantaidd a Goruchwyliaeth Ddynol.
R
Recovery point objective (RPO) (amcan pwynt adfer (RPO)) — Y golled data fwyaf a dderbynnir, wedi'i mesur mewn amser. — Gweler Pwnc 3.12 — Rheoli Parhad Gwasanaeth.
Recovery time objective (RTO) (amcan amser adfer (RTO)) — Yr amser targed mwyaf i adfer gwasanaeth ar ôl tarfu. — Gweler Pwnc 3.12 — Rheoli Parhad Gwasanaeth.
Release (rhyddhad) — Gwneud gwasanaeth, nodwedd neu fersiwn ar gael i'w ddefnyddio, y gellir ei wneud ar wahân i'w ddefnyddio. — Gweler Pwnc 3.5 — Rheoli Rhyddhau a Defnyddio.
Retrospective (ôl-drafodaeth tîm (retrospective)) — Cyfarfod rheolaidd lle mae tîm yn myfyrio ar sut mae'n gweithio ac yn dewis beth i'w newid. — Gweler Pwnc 3.15 — Gwelliant Parhaus.
Risk register (cofrestr risg) — Cofrestr o risgiau gyda'u perchnogion, asesiadau, triniaethau a statws. — Gweler Pwnc 8.1 — Llywodraethu, Risg a Chydymffurfio.
Root cause analysis (dadansoddi gwraidd y broblem) — Set o ddulliau i ganfod gwir achos problem. — Gweler Pwnc 3.3 — Rheoli Problemau.
Runbook (llawlyfr gweithredu) — Camau wedi'u dogfennu ar gyfer tasg neu sefyllfa weithredol benodol sy'n codi dro ar ôl tro. — Gweler Pwnc 3.9 — Rheoli Gwybodaeth.
S
Service (gwasanaeth) — Ffordd o alluogi cyd-greu gwerth drwy hwyluso'r canlyniadau y mae cwsmeriaid am eu cyflawni, heb i'r cwsmer orfod rheoli costau a risgiau penodol. — Gweler Pwnc 1.1 — Rheoli Gwasanaethau.
Service catalog (catalog gwasanaethau) — Disgrifiad a gynhelir ac sy'n wynebu'r defnyddiwr o'r hyn y mae darparwr yn ei gynnig (service catalogue yn ITIL), gyda golwg dechnegol y tu ôl iddo. — Gweler Pwnc 3.8 — Rheoli'r Catalog Gwasanaethau.
Service desk (desg gwasanaeth) — Y pwynt cyswllt unigol rhwng darparwr gwasanaeth a'i ddefnyddwyr. — Gweler Pwnc 3.1 — Desg Gwasanaeth.
Service level agreement (SLA) (cytundeb lefel gwasanaeth (SLA)) — Cytundeb ysgrifenedig rhwng darparwr a chwsmer am wasanaeth a'r lefel ddisgwyliedig o wasanaeth. — Gweler Pwnc 3.7 — Rheoli Lefelau Gwasanaeth.
Service level indicator (SLI) (dangosydd lefel gwasanaeth (SLI)) — Mesur o un agwedd ar wasanaeth, wedi'i gyfrifo fel y mae defnyddwyr yn ei brofi. — Gweler Pwnc 2.6 — Peirianneg Dibynadwyedd Safleoedd.
Service level objective (SLO) (nod lefel gwasanaeth (SLO)) — Targed ar gyfer dangosydd lefel gwasanaeth dros gyfnod o amser. — Gweler Pwnc 2.6 — Peirianneg Dibynadwyedd Safleoedd.
Service request (cais am wasanaeth) — Cais i gychwyn gweithred wasanaeth a gytunwyd fel rhan arferol o ddarparu'r gwasanaeth. — Gweler Pwnc 3.6 — Rheoli Ceisiadau Gwasanaeth.
Service value chain (cadwyn gwerth gwasanaeth) — Model gweithredu ITIL 4 o chwe gweithgaredd y mae pob ffrwd werth yn mynd drwyddynt yn ei threfn ei hun. — Gweler Pwnc 1.7 — Y Gadwyn Gwerth Gwasanaeth.
Service value system (SVS) (system gwerth gwasanaeth (SVS)) — Model ITIL 4 sy'n dangos sut mae cyfleoedd a galw yn troi'n werth drwy lywodraethu, y gadwyn werth, ymarferion, egwyddorion arweiniol a gwelliant parhaus. — Gweler Pwnc 1.4 — System Gwerth Gwasanaeth.
Shadow IT (TG cysgodol) — Technoleg a brynir ac a ddefnyddir heb i'r swyddogaeth TG wybod. — Gweler Pwnc 4.1 — Rheoli Asedau.
Shift left (symud i'r chwith) — Symud gwiriadau a datrysiadau yn gynharach, yn nes at y defnyddiwr neu at ddechrau'r cylch oes. — Gweler Pwnc 3.1 — Desg Gwasanaeth.
Site reliability engineering (SRE) (peirianneg dibynadwyedd safleoedd (SRE)) — Disgyblaeth beirianyddol sy'n trin gweithrediadau fel problem meddalwedd, gyda SLOau, cyllidebau gwallau a therfynau ar lafur diflas. — Gweler Pwnc 2.6 — Peirianneg Dibynadwyedd Safleoedd.
Software bill of materials (SBOM) (bil deunyddiau meddalwedd (SBOM)) — Rhestr o gydrannau meddalwedd, gyda'u fersiynau a'u trwyddedau. — Gweler Pwnc 4.2 — Rheoli Asedau Meddalwedd.
T
Telemetry (telemetreg) — Data a allyrrir gan y system ei hun, yn bennaf mesurau, logiau ac olrhain. — Gweler Pwnc 7.4 — Arsylwadwyedd a Thelemetreg.
Toil (llafur diflas (toil)) — Gwaith â llaw, ailadroddus y gellir ei awtomeiddio, sy'n tyfu gyda'r gwasanaeth heb gynnig gwerth parhaol. — Gweler Pwnc 2.6 — Peirianneg Dibynadwyedd Safleoedd.
V
Value stream (ffrwd werth) — Y gyfres o gamau y mae sefydliad yn eu cymryd i greu a chyflwyno cynnyrch neu wasanaeth i ddefnyddwyr. — Gweler Pwnc 1.7 — Y Gadwyn Gwerth Gwasanaeth.
W
Work in progress (WIP) (gwaith ar y gweill (WIP)) — Nifer yr eitemau a ddechreuwyd ond sydd heb eu gorffen. — Gweler Pwnc 2.3 — Llif a Kanban.